Алексей Василевич Подкатилин
Tłum. J.Boratyński

Sytuacja wyjściowa

Powszechnie wiadomo, że do przygotowania produktów spożywczych, Włosi podchodzą tak samo poważnie jak do montażu swoich znakomitych sportowych samochodów Ferrari. Przykładowo: do wyprodukowania firmowej pizzy, stosują wyłącznie określony gatunek pomidorów, wyhodowanych wg specjalnej technologii. Pomidory są drobne, podłużne, podobne kształtem do żołędzi, mięsiste, z gładką, twardą skórką, zapewniającą odporność na transport i przechowywanie. Ale...
 Okazuje się, że ta właśnie skórka stała się poważnym problemem dla firmy produkującej pizzę w dużych ilościach. Skórkę trzeba oddzielić od pomidorów jeszcze przed skierowaniem ich do przerobu. Wpadnięcie nawet kawałeczka skórki do pizzy jest absolutnie niedopuszczalne!

Operacja oddzielania skórki od pomidora jest zasadniczo bardzo prosta. Ciężarówka wysypuje kilka ton pomidorów do ogromnej kadzi z pokrywą. Po zamknięciu pokrywy do kadzi wpuszcza się parę. Sparzona skórka oddziela się, co prawda, od pomidora, ale zostaje na nim w postaci poprzylepianych zmiętych skrawków - "łachmanów". Teraz te wszystkie skrawki skórki trzeba z  pomidorów dokładnie zdjąć. Pracownice oglądają każdy pomidor i pęsetką ściągają skórkę, (Rys. 01) po czym "rozebrany" pomidor, przenośnikiem taśmowym transportowany jest do oddziału produkcji pizzy. W zakładzie obrabia się w ten sposób dziesiątki ton pomidorów na jedną zmianę! Dział oczyszczania pomidorów wygląda przygnębiająco: około stu kobiet z pęsetami siedzi wzdłuż przenośnika i oczyszcza ręcznie każdy pomidor!

Rysunek 1

Inżynierowie proponowali następujące rozwiązania:

• pęsety z pneumatycznymi przyssawkami,
• odmuchiwanie pomidorów sprężonym powietrzem,
• płukanie wirującą strugą wody,
• itd., itp.

Ale wszystkie te urządzenia albo uszkadzały pomidory, albo nie gwarantowały pełnego oczyszczenia i nie eliminowały pracy ręcznej!
Grupa włoskich turystów, wśród których był właściciel firmy produkującej pizzę, była na wycieczce w Muzeum Techniki w Moskwie. Akurat w tym czasie w sali wykładowej muzeum prowadziłem (A.W. Podkatilin, przyp.tł.) wykład na temat: "Metodyka TRIZ w strategii podnoszenia efektywności". Włoski przedsiębiorca zainteresował się wykładem i zadał mi - najwyraźniej dręczące go - nabolałe pytanie: "jak podnieść efektywność oczyszczania pomidorów do pizzy?"

Ku zdziwieniu Włochów zadanie to dla metodyki TRIZ okazało się łatwe. Zostało rozwiązane podczas wykładu w muzeum, z pomocą jednego równania wepolowego! Na pełne opracowanie zadania z uwzględnieniem uwag i wypracowaniem konkretnych propozycji wystarczyła jedna godzina.

Co zaproponowano Włochom?

Pomidory z ciężarówki wysypuje się do dużej kadzi z bardzo rzadkim, spożywczym klejem, np. z żelatyną. Nie jest to jednak zwykły klej: zawiera równomiernie rozprowadzone ziarenka proszku żelaza o granulacji niemal pudru, co tworzy tzw. roztwór koloidalny.

Taki klejowy roztwór cienką warstwą pokrywa skórkę każdego pomidora. Następnie klej z kadzi się wylewa, a pomidory z warstewką kleju z lekka się podsusza i poddaje się je parowaniu, co powoduje zmarszczenie skórki i jej odspojenie od miąższu.

Taśma przenośnika z "rozczochranymi" pomidorami przechodzi przez pierścieniowy elektromagnes. Skrawki skórki przywierają do wewnętrznej powierzchni elektromagnesu, a "gołe" pomidory jadą taśmociągiem do wydziału produkcji pizzy. Przylepione do elektromagnesu skórki usuwa się obrotowym skrobakiem, mechanicznie.

Rysunek 2

W rezultacie:

Włosi na widok tak prostego rozwiązania wpadli w zachwyt! Wkrótce otrzymaliśmy z Włoch miły list z informacją o wdrożeniu nowej technologii.
 Ale mnie zrobiło się trochę nieswojo: przecież to rozwiązanie pozbawiło pracy sto włoskich kobiet! TRIZ obowiązkowo należy wdrażać kompleksowo: rozwiązując techniczne zadanie, trzeba jednocześnie rozwiązać wynikające przy tym nowe, socjalne problemy!

Droga do rozwiązania:
 
Pomidorowy problem Włochów rozwiązany został już na etapie analizy wepolowej.
Pamiętamy, że zapis i analiza wepolowa służą ukazaniu samej istotnej treści zadania z pominięciem całej otoczki techniczno - organizacyjnej.
Sytuacja wyjściowa w omawianym problemie to: sparowane pomidory, których skórka jest już oddzielona od miąższu, ale oczywiście trzeba ją zdjąć i to dokładnie.
Możemy to więc zapisać jako wepole, w następujący sposób:

Taki zapis odczytujemy następująco: jeśli działanie mechanicznego pola tu: pola sił pracownic sterujących pęsetami, jest niewystarczające, to należy rozbudować wepole, dodając do substancji zbędnej, czyli do skórek, taką drugą substancję, która będzie poddawała się sterowaniu. Taką substancją może być zawiesina ferrocząstek ( drobnego proszku żelaza) i pole magnetyczne. Jest to więc dość częste przejście: od wepola do fepola. Zapis równania wepolowego, a w zasadzie fepolowego, wygląda więc następująco:

co można odczytać: usuwamy z wepola pęsety, wprowadzając substancję S3: klej spożywczy z zawartością ferrocząsteczek. Substancje S1  i S3  łączymy strzałkami skierowanymi w obie strony: klej przywiera do skórki, a skórka do kleju. Taki klej poddaje się działaniu pola magnetycznego, które w rezultacie oddziałuje na skórki i pośrednio na pomidor. Łatwo zauważyć, że w zapisie, już fepolowym, nie ma mowy o oczyszczaniu elektromagnesu. Zadanie to jednak jest na tyle proste, że nie wymaga użycia "armaty", czyli TRIZ!